Chữ Việt Nhanh: Cách ghi gọn chữ Việt

Go down

Chữ Việt Nhanh: Cách ghi gọn chữ Việt

Bài gửi by Admin on 17/3/2018, 11:45

Chữ Việt Nhanh: Cách ghi gọn chữ Việt

Trần Tư Bình

Đây là cách viết hoàn chỉnh và hệ thống cho toàn bộ chữ Việt, chứ không chỉ cho một số từ thường dùng. Chúng hữu ích cho việc:



  • Góp một số đề nghị cho việc cải tiến chữ quốc ngữ, nếu việc cải tiến là cần thiết.

  • Cài đặt vào trang “Gõ Tắt” ở các bộ gõ chữ Việt để khi gõ chữ ghi gọn mà máy tính vẫn hiện ra chữ Việt trọn vẹn. Hiện đã được tích hợp trong bộ gõ WinVNKey. Kết quả, chỉ cần gõ tối đa 3 lần phím cho hơn 99.99% từ Việt khi chúng không có dấu gì; và gõ tối đa 4 lần phím khi chúng có dấu: sắc, huyền, hỏi, ngã, nặng. Xin xem hướng dẫn ở https://tinhte.vn/threads/phuong-phap-moi-go-tat-chu-viet-voi-winvnkey.2384297/ (hoặc http://chuvietnhanh.sourceforge.net/PhuongPhapMoiGoTatChuViet.htm)

  • Khi cần ghi chép nhanh cá nhân, hoặc viết tin nhắn nhanh trên mạng, điện thoại di động, v.v…


A. QUI ƯỚC GHI GỌN

Xin đọc các qui ước theo thứ tự từ trên xuống dưới vì chúng có quan hệ nối tiếp.
Hiểu được qui ước phía trên thì mới hiểu được các qui ước và ví dụ phía dưới.

1. Dấu sắc ở vần ngược (một qui ước):

Vần ngược là vần chỉ có dấu sắc hoặc dấu nặng, chúng có phụ âm cuối là: c, ch, p, t (Vd: ưc, ach, up, ot, …).
Khi đọc vần ngược không dấu, ta nghe giống như có dấu sắc, ví dụ: ưc-ức, ach–ách, up-úp, ot-ót, ….

Do đó, qui ước đầu tiên là:

Bỏ bớt dấu sắc ở vần ngược ... vd: bực tưc = bực tức, nup = núp, trot lọt = trót lọt.

2. Y và Uy (ba qui ước):

- I thay Y ... vd: i tá = y tá, lí trí = lý trí.
- Ngoại trừ: Vần AY, ÂY vẫn là AY, ÂY.... vd: ngày ấy = ngày ấy.
- Y thay UY ... vd: thý = thúy, byt = buýt,  = ủy

3. Phụ âm đầu chữ (chín qui ước):

F thay PH ... vd: fải = phải.
C thay K ... vd: cín = kín, cể = kể, cẻ = kẻ.
K thay KH ... vd: ki kó kăn = khi khó khăn.
Z thay D ... vd:  = dì, zo zự = do dự.
D thay Đ ... vd: di dâu dó = đi đâu đó.
J thay GI ... vd: já jì = giá gì, jữ jìn = giữ gìn, zù jì = dù gì.
G thay GH ... vd: gì = ghì, gế = ghế, ge = ghe.
W thay NG, NGH ... vd: wĩ = nghĩ, wề = nghề, we = nghe.
Q thay QU ... vd: qay = quay, qân = quân, qôc = quốc, qy = quy, qi = qui.

4. Phụ âm cuối chữ (ba qui ước):

G thay NG ... vd: xoog = xoong, trôg mog = trông mong.
H thay NH ... vd: hoàh = hoành, huêh = huênh, qah = quanh.
K thay CH ... vd: hoạk = hoạch, wuệk = nguệch, tak bạk = tách bạch.

5. Vần “Nguyên âm ghép + chữ cái” (17 qui ước và một ngoại lệ):

Đây là phần cuối cùng nhưng quan trọng nhất vì nó trình bày cách tốc ký có hệ thống cho 52 vần, vốn có 3 hoặc 4 chữ cái, xuống còn chỉ 2 chữ cái mỗi vần.

Tiếng Việt hiện có tất cả 57 vần “Nguyên âm ghép + chữ cái”.
Trong đó, năm vần: oong, oanh, uênh, oach, uêch đã được tốc ký là: oog, oah, uêh,oak, uêk như vừa trình bày ở trên (xem ví dụ phần A.4 Phụ âm cuối chữ)..

Còn lại 52 vần:

- IÊ: … iêt, iêp, iêc, iên, iêm, iêng, iêu.
- YÊ: … yêt, yên, yêm, yêng, yêu.
- UYÊ: … uyêt, uyên.
- UÔ: … uôt, uôc, uôn, uôm, uông, uôi.
- ƯƠ: … ươt, ươp, ươc, ươn, ươm, ương, ươi, ươu.
- UƠ: … uơt, uơn.
- UÂ: … uât, uân, uâng, uây.
- OĂ: … oăt, oăc, oăn, oăm, oăng.
- OE: … oet, oen, oem, oeo.
- OA: … oat, oap, oac, oan, oam, oang, oai, oay, oao.

52 vần này là sự kết hợp giữa: Các nguyên âm ghép và Các chữ cái cuối.

- Các nguyên âm ghép là: iê hay yê, uyê, uô, ươ, uơ, uâ, oă, oe, oa
- Các chữ cái cuối là: t, p, c, n, m, ng, i hay y, o hay u.

52 vần nầy được ghi gọn còn 2 chữ cái cho mỗi vần, bằng cách:

- Rút gọn nguyên âm ghép còn một nguyên âm.
- Đồng thời, thay chữ cái cuối bằng một chữ cái khác.

Rút gọn nguyên âm ghép còn một nguyên âm. Có 9 qui ước và 1 ngoại lệ:

 I thay IÊ hay YÊ
• Y thay UYÊ
• U thay UÔ
• Ư thay ƯƠ
• Ơ thay UƠ
• Â thay UÂ
• Ă thay OĂ
• E thay OE
• O thay OA …… (Ngoại lệ: A thay OA, cho vần “oay”)

Thay chữ cái cuối bằng một chữ cái khác. Có tám qui ước sau:

• D thay T
• F thay P
• S thay C
• L thay N
• V thay M
• Z thay NG
• J thay I, Y
• W thay O, U

Ráp 9 nguyên âm rút gọn vào 8 chữ cái cuối khác, ta ghi gọn được 52 vần trên mỗi vần chỉ còn 2 chữ cái.
Do đó, chỉ cần nhớ 18 qui ước trên, ta sẽ hiểu được cách ghi gọn 52 vần trên như sau:

- id, if, is, il, iv, iz, iw = iêt, iêp, iêc, iên, iêm, iêng, iêu.
- id, il, iv, iz, iw yêt, yên, yêm, yêng, yêu. (khi i ở đầu từ)

Ví dụ:

  • kid = khiết, zịd = diệt, id = yết.
  • kif = khiếp, wịf = nghiệp.
  • tis vịs = tiếc việc.
  • fil = phiên, íl = yến.
  • fív = phiếm, wiv = nghiêm, ỉv = yểm.
  • jíz = giếng, wiz = nghiêng, iz = yêng
  • fíw = phiếu, dìw = điều, iw = yêu (12)


- yd, yl = uyêt, uyên.

Ví dụ:

  • kyd = khuyết, qyd = quyết, tỵd = tuyệt. 
  • kyl = khuyên, qỳl = quyền, wỹl = nguyễn. (2+12=14)


- ud, us, ul, uv, uz, uj = uôt, uôc, uôn, uôm, uông, uôi.

Ví dụ:

  • nud = nuốt, rụd = ruột.
  • cus = cuốc.
  • kul = khuôn, lul = luôn.
  • lụv thụv = luộm thuộm.
  • úz = uống.
  • cúj = cuối. (6+14=20)


- ưd, ưf, ưs, ưl, ưv, ưz, ưj, ưw = ươt, ươp, ươc, ươn, ươm, ương, ươi, ươu.

Ví dụ:

  • lưd = lướt.
  • cưf = cướp.
  • dựs = được, zựs = dược, fưs = phước.
  • lựl = lượn.
  • bưv bứv = bươm bướm.
  • fưz = phương, gưz = gương.
  • tưj cừj = tươi cười.
  • rựw = rượu. (8+20=28)





- ơd, ơl = uơt, uơn.

Ví dụ:

  • hợd = huợt.
  • hỡl = huỡn. (2+28=30)


- âd, âl, âz, âj = uât, uân, uâng, uây.

Ví dụ:

  • kâd = khuất, lậd = luật.
  • kâl = khuân, tầl = tuần.  
  • bâg kâz = bâng khuâng.
  • kâj kỏa = khuây khỏa. (4+30=34)





- ăd, ăs, ăl, ăv, ăz = oăt, oăc, oăn, oăm, oăng.

Ví dụ:

  • chăd = choắt, wặd = ngoặt.
  • hặs = hoặc, wăs = ngoắc.        
  • xăl = xoăn.
  • kăv = khoăm.
  • hẵz = hoẵng, kắz = khoắng. (5+34=39)

- ed, el, ev, ew = oet, oen, oem, oeo.


Ví dụ:

  • ked = khoét, lòe lẹd = lòe loẹt.
  • hel = hoen.
  • wev wév = ngoem ngoém.
  • wẻw = ngoẻo. (4+39=43)


- od, of, os, ol, ov, oz, oj, aj (ngoại lệ cho vần “oay”), ow = oat, oap, oac, oan, oam, oang, oai, oay, oao.

Ví dụ:

  • kod = khoát, lọd = loạt.
  • wof = ngoáp.        
  • kos = khoác, tọs = toạc.
  • hòl tòl = hoàn toàn.
  • wọv = ngoạm.
  • hòz = hoàng, kỏz = khoảng.
  • kój = khoái, wòj = ngoài.
  • Ngoại lệ: aj = oay …… Vd: laj haj = loay hoay.
  • wow = ngoao. (9+43=52)


B. BẢNG TÓM TẮT

Xin xem Bảng tóm tắt cách ghi gọn Chữ Việt Nhanh ở đường dẫn sau:
http://chuvietnhanh.sourceforge.net/BangTomTatCachGhiGonChuVietNhanh(CoDau).pdf

Hoặc xem dưới đây:


C. HAI ĐOẠN THƠ CHỮ GHI GỌN

Một khi nhớ được toàn bộ qui ước ghi gọn (33 qui ước và 1 ngoại lệ) và hiểu các ví dụ ở trên, ta dễ dàng hiểu hai đoạn thơ viết bằng chữ ghi gọn sau đây.

Bài thơ "Ông đồ" của Vũ Đình Liên bằng chữ ghi gọn:

Mỗi năm hoa dào nở
Mỗi năm hoa đào nở
Lại thấy ôg dồ jà
Lại thấy ông đồ già
Bày mực tàu, jấy dỏ
Bày mực tàu, giấy đỏ
Bên fố dôg wừj qa
Bên phố đông người qua

Bao nhiw wừj thuê vid
Bao nhiêu người thuê viết
Tấm tăc wợi ken tài
Tấm tắc ngợi khen tài
“Hoa tay thảo nhữg net
“Hoa tay thảo những nét
Như fựz múa rồg bay”
Như phượng múa rồng bay”

Nhưg mỗi năm, mỗi vắg
Nhưng mỗi năm, mỗi vắng
Wừj thuê vid nay dâu
Người thuê viết nay đâu
Jấy dỏ bùl kôg thấm
Giấy đỏ buồn không thắm
Mực dọg trog wil sầu
Mực đọng trong nghiên sầu

Ôg dồ vẫn ngồi dấy
Ông đồ vẫn ngồi đấy
Qa dừz kôg ai hay
Qua đường không ai hay
Lá vàg rơi trên jấy
Lá vàng rơi trên giấy
Wòj trời mưa bụi bay
Ngoài trời mưa bụi bay

Năm nay dào lại nở
Năm nay đào lại nở
Kôg thấy ôg dồ xưa
Không thấy ông đồ xưa
Nhữg wừj mul năm cũ
Những người muôn năm cũ
Hồn ở dâu bây jờ
Hồn ở đâu bây giờ?

Đoạn đầu Truyện Kiều của thi hào Nguyễn Du bằng chữ ghi gọn:

Trăm năm trog cõi wừj ta
Trăm năm trong cõi người ta
Chữ tài chữ mệh kéo là get nhau
Chữ tài chữ mệnh khéo là ghét nhau
Trải qa một cụs bể zâu
Trải qua một cuộc bể dâu
Nhữg dìw trôg thấy mà dau dớn lòg
Những điều trông thấy mà đau đớn lòng

Lạ jì bỉ săc tư fog
Lạ gì bỉ sắc tư phong
Trời xah qen thói má hồg dáh gen
Trời xanh quen thói má hồng đánh ghen
Cảo thơm lần jở trưs dèn
Cảo thơm lần giở trước đèn
Fog tìh cổ lục còn trỳl sử xah
Phong tình cổ lục còn truyền sử xanh

Rằg năm Ja Tĩh trìw Mih
Rằng năm Gia Tĩnh triều Minh
Bốn fưz fẳg lặg hai cih vữg vàg
Bốn phương phẳng lặng hai kinh vững vàng
Có nhà vil wọj họ Vưz
Có nhà viên ngoại họ Vương
Ja tư wĩ cũg thừz thừz bậc trug
Gia tư nghĩ cũng thường thường bậc trung

Một trai con thứ rôt lòg
Một trai con thứ rốt lòng
Vưz Qan là chữ, nối jòg nho ja
Vương Quan là chữ, nối giòng nho gia
Dầu lòg hai ả tố nga
Đầu lòng hai ả tố nga
Thý Cìw là chị, em là Thý Vân
Thúy Kiều là chị, em là Thúy Vân

Mai côt cak, tyd tih thần
Mai cốt cách, tuyết tinh thần
Một wừj một vẻ, mừj fân vẹn mừj
Một người một vẻ, mười phân vẹn mười


D. LỜI CUỐI

1) Cách ghi gọn nầy đã được TS. Ngô Đình Học, tác giả bộ gõ WinVNKey http://winvnkey.sf.net , tích hợp toàn bộ cách ghi gọn (chỉ trừ: i = y, y = uy) vào WinVNKey, để tạo ra một phương pháp mới gõ tắt chữ Việt. Gõ chữ ghi gọn mà máy tính vẫn hiện ra chữ Việt trọn vẹn.

Kết quả, chỉ cần gõ tối đa 3 lần phím cho hơn 99.99% từ Việt khi chúng là thanh ngang; và tối đa 4 lần phím khi có dấu: sắc, huyền, hỏi, ngã, nặng.

Chỉ cần nhớ cách ghi gọn, tải xuống WinVNKey và theo hướng dẫn ở bài “Phương pháp mới gõ tắt chữ Việt” https://www.tinhte.vn/threads/phuong-phap-moi-go-tat-chu-viet.2384297/ (hoặc http://chuvietnhanh.sourceforge.net/PhuongPhapMoiGoTatChuViet.htm).

2) Gần đây, nhân đọc bài viết này, nhà giáo Đặng Thái Long (Đại học Sư phạm Toán - Hà Nội) thấy vần “ương” có tần suất sử dụng cao trong tiếng Việt nên đã đề nghị khi đứng cuối từ (hoặc đứng một mình), có thể thay thế “ương” bằng chữ z (nói cách khác, bỏ bớt chữ ư trong tổ hợp ưz của hệ thống CVN hiện hành). Xin mời đọc bài “Hồn Trương Ba – Da hàng thịt” của nhà giáo Đặng Thái Long ở: http://chuvietnhanh.sourceforge.net/HonTruongBaDaHangThit.htm .

3) Một số qui ước ghi gọn là của những người khác đã nêu ra khi bàn về vấn đề cải tiến chữ quốc ngữ hoặc nhiều người đã dùng để ghi gọn chữ Việt.

Sau đây là xuất xứ của chúng:

Bỏ bớt dấu sắc ở vần ngược: Được thấy đầu tiên trong bài viết Một ý kiến về sự sửa đổi chữ quốc ngữ của ông Dương Tự Nguyên (Văn học tạp chí, số 5, 15/10/1932, và các số tiếp theo, trích sách Vấn đề cải tiến chữ quốcngữ, NXB Văn Hoá, Hà Nội, 1961, tr.79).

I thay Y: I thay cho y khi y là nguyên âm duy nhất trong chữ, được thấy trong tự điển Nouveau Dictionnaire Français-Annamite, Imp. de la Mission, Sài Gòn, 1922. (trích sách 100 năm phát triển tiếng Việt, Phụng Nghi, NXB Văn Nghệ, Hoa Kỳ, 1999, tr.134).

Y thay UY: Được thấy đầu tiên trong các tham luận của ông Nguyễn Trọng Phấn, Hoàng Tuỵ, Nông Ích Thuỳ và Phó Đức Thành, đọc tại hội nghị về Vấn đề cải tiến chữ quốc ngữ năm 1960 tại Hà Nội (sđd. Vấn đề cải tiến chữ quốc ngữ, tr.309, 335, 341, 348).

F thay PH: Đề nghị của ông Ngô Quang Châu, in trong sách Chữ của dân tộc, Hà Nội, 1946, tr.122. (sđd. Vấn đề cải tiến chữ quốc ngữ, tr.62).

C thay K: Đề nghị nầy của ông Ngô Quang Châu, in trong sách Chữ của dân tộc, Hà Nội, 1946, tr.122. (sđd. Vấn đề cải tiến chữ quốc ngữ, tr.62).

K thay KH: Được thấy đầu tiên ở các tham luận của ông Hoàng Tuỵ và ông Phó Đức Thành, đọc tại hội nghị về Vấn đề cải tiến chữ quốc ngữ, năm 1960 tại Hà Nội. (sđd. Vấn đề cải tiến chữ quốc ngữ, tr.335, 348).

Z thay D: Đề nghị nầy được thấy đầu tiên trong sách của ông E. F. Aymonier, Nos transcriptions, Excursions et Reconnaissances, Saigon, 1886, tome XII. (sđd. Vấn đề cải tiến chữ quốc ngữ, tr.45).

D thay Đ: Đề nghị nầy của ông Legrand de la Liraye, in trong tự điển Dictionnaire élémentaire annamite-français, Saigon, 1868, tr.3. (sđd. Vấn đề cải tiến chữ quốcngữ, tr.43).

J thay GI và G thay GH: Đề nghị nầy của ông E. F. Aymonier, in trong Nos transcriptions, Excursions et Reconnaissances, Saigon, 1886, tome XII. (sđd. Vấn đề cải tiến chữ quốc ngữ, tr.45).

W thay NG và NGH: Gần đây, nhân đọc bài viết này, TS. Nguyễn Vĩnh-Tráng thấy chữ W chưa được dùng ở vị trí phụ âm đầu nên đã đề nghị dùng W thay cho hai phụ âm đầu NG và NGH (W = NG =NGH). Xin mời đọc bài “Có nên thêm phụ âm đầu W trong « Tốc Ký Chữ Việt » chăng?” của TS. Nguyễn Vĩnh-Tráng ở:

http://chuvietnhanh.sf.net/ThemPhuAmDauWTrongTocKyChuViet.htm
(hoặc ở: http://chimviet.free.fr/ngonngu/nguyenvinhtrang/nvtrn054_VietTatChuViet.htm).

Q thay QU: Được thấy trong tham luận của ông Hoàng Tuỵ, đọc tại hội nghị về Vấn đề cải tiến chữ quốc ngữ năm 1960 tại Hà Nội. (sđd. Vấn đề cải tiến chữ quốc ngữ, tr.335).

Bỏ bớt N ở phụ âm cuối chữ NG và NH: Đề nghị nầy tuy chưa ai chính thức nêu ra nhưng lâu nay nhiều người vẫn thường bỏ bớt n ở phụ âm cuối ng và nh để viết cho nhanh.

____________________________

© Trần Tư Bình (Email: tubinhtran@gmail.com, Website: Chữ Việt Nhanh http://chuvietnhanh.sf.net).

NGUỒN:
http://chuvietnhanh.sourceforge.net/ChuVietNhanhCachGhiGonChuViet.htm
http://chuvietnhanh.sourceforge.net/ChuVietNhanhCachGhiGonChuViet.pdf


Được sửa bởi Admin ngày 11/7/2018, 13:41; sửa lần 3.

_________________
Chữ Việt Forum
www.chuviet.net
avatar
Admin
Admin

Tổng số bài gửi : 195
Join date : 20/09/2012

http://www.chuviet.net

Về Đầu Trang Go down

Re: Chữ Việt Nhanh: Cách ghi gọn chữ Việt

Bài gửi by xemaygiahuy on 9/7/2018, 15:59

cám ơn bạn bài viết chi tiết

xemaygiahuy

Tổng số bài gửi : 1
Join date : 09/07/2018

https://atdanang.blogspot.com/

Về Đầu Trang Go down

Về Đầu Trang


 
Permissions in this forum:
Bạn không có quyền trả lời bài viết